Có những đứa trẻ vẫn đến trường mỗi ngày nhưng trong lòng luôn có cảm giác mình đang đứng ngoài một thế giới mà tất cả mọi người đều thuộc về. Không ai đánh, không ai mắng, nhưng bị bỏ khỏi nhóm, bị phớt lờ, bị nói xấu hoặc cố tình cô lập cũng có thể khiến một học sinh tổn thương sâu sắc. Vậy làm thế nào để nhận biết bạo lực cô lập học đường và bảo vệ bản thân một cách an toàn?

Bạo lực cô lập học đường là gì?

Khi nói đến bạo lực học đường, nhiều người thường nghĩ ngay đến đánh nhau, đe dọa hoặc những hành vi gây thương tích. Tuy nhiên, bắt nạt còn có thể diễn ra dưới dạng xã hội và tâm lý, chẳng hạn như cố tình loại một bạn ra khỏi nhóm, lan truyền tin đồn, làm nhục, cô lập hoặc khiến bạn đó cảm thấy mình không được chào đón. CDC cũng xếp việc lan truyền tin đồn và cố tình loại một người khỏi nhóm vào nhóm hành vi bắt nạt mang tính quan hệ hoặc xã hội.

Điều đáng nói là bạo lực cô lập học đường thường khó nhận ra hơn bạo lực thể chất. Một học sinh có thể không có vết thương trên cơ thể nhưng lại ngày càng sợ đến lớp, ít nói chuyện, mất bạn bè, né tránh hoạt động tập thể hoặc luôn có cảm giác mình không được chấp nhận.

Và nếu bạn đang trải qua điều này, điều đầu tiên cần nhớ là: bị cô lập không có nghĩa là bạn có vấn đề.

Vì sao bị cô lập ở trường lại khiến học sinh đau đến vậy?

Trường học không chỉ là nơi để học kiến thức. Đó còn là nơi trẻ em và thanh thiếu niên xây dựng tình bạn, hình thành cảm giác thuộc về một tập thể và học cách nhìn nhận giá trị của bản thân.

Khi một học sinh liên tục cảm thấy mình bị loại khỏi nhóm, não bộ và cảm xúc có thể phản ứng như trước một mối đe dọa xã hội. Các em có thể bắt đầu tự hỏi: “Mình có gì sai?”, “Tại sao không ai thích mình?”, “Có phải mình xấu xí, kém cỏi hay khác biệt không?”. Những câu hỏi ấy nếu lặp lại trong thời gian dài có thể làm suy giảm lòng tự trọng và ảnh hưởng đến việc học cũng như sức khỏe tinh thần.

CDC cho biết cảm giác được quan tâm, được hỗ trợ và thuộc về trường học có liên quan đến sức khỏe tinh thần và nhiều kết quả tích cực của học sinh. Ngược lại, cảm giác thiếu kết nối với trường học có thể đi kèm với nhiều nguy cơ đối với sức khỏe và hành vi.

Vì vậy, cô lập học đường không phải chuyện “trẻ con tự giải quyết với nhau” nếu hành vi đó diễn ra có chủ đích, lặp lại và gây tổn hại cho một học sinh.

Dấu hiệu bạn có thể đang bị cô lập hoặc bắt nạt ở trường

Không phải mọi trường hợp ít bạn bè đều là bắt nạt. Một người có thể thích ở một mình và vẫn cảm thấy bình yên. Điều đáng quan tâm là khi sự cô lập khiến bạn đau khổ, sợ hãi hoặc không còn cảm thấy an toàn khi đến trường.

Một số dấu hiệu cần chú ý gồm: thường xuyên bị bỏ khỏi các nhóm hoặc hoạt động chung; bạn bè cố tình không nói chuyện hoặc không cho tham gia; bị đặt biệt danh mang tính xúc phạm; thường xuyên bị nói xấu hoặc lan truyền tin đồn; bị chế giễu trước lớp; bị cô lập trên mạng xã hội; đột nhiên mất bạn bè; không muốn đi học; thường xuyên xin nghỉ học; kết quả học tập giảm; trở nên im lặng, lo lắng hoặc dễ cáu gắt.

UNICEF cũng lưu ý rằng trẻ bị bắt nạt có thể xuất hiện những dấu hiệu như sợ đến trường, lo lắng, có ít bạn bè, tránh các tình huống xã hội, học tập sa sút, khó ngủ hoặc thường xuyên than đau đầu, đau bụng.

Nếu bạn nhận thấy nhiều dấu hiệu trong số này kéo dài, đừng xem nhẹ chúng.

Điều đầu tiên: đừng tự trách mình

Khi bị một nhóm bạn cô lập, phản ứng tự nhiên của nhiều học sinh là quay vào trách bản thân.

• “Mình chắc phải khó gần.”
• “Mình chắc không đủ giỏi.”
• “Mình chắc xấu nên họ không thích.”
• “Mình phải thay đổi để được chấp nhận.”

Nhưng đây là một cái bẫy tâm lý rất dễ khiến bạn càng tổn thương.

Bạn có thể có những điểm cần cải thiện. Bạn có thể từng mắc lỗi. Bạn có thể không hợp với một nhóm bạn nào đó. Nhưng không ai có quyền dùng việc đó để làm nhục, đe dọa, xúc phạm hoặc cố tình gây tổn thương cho bạn.

Một mối quan hệ lành mạnh cho phép hai người không giống nhau mà vẫn tôn trọng nhau.

Bạn không cần trở thành một phiên bản khác của mình chỉ để được một nhóm người chấp nhận.

Đừng cố đối đầu một mình với cả một nhóm

Nếu bạn đang bị cô lập hoặc bắt nạt bởi một nhóm, việc cố gắng một mình đối đầu với tất cả mọi người có thể khiến tình hình trở nên khó kiểm soát hơn.

Điều an toàn hơn là tìm một người lớn đáng tin cậy càng sớm càng tốt.

Đó có thể là cha mẹ, ông bà, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, nhân viên tư vấn học đường hoặc một người lớn mà bạn cảm thấy an toàn khi chia sẻ.

UNICEF khuyến nghị cha mẹ lắng nghe trẻ một cách bình tĩnh, khẳng định rằng việc bị bắt nạt không phải lỗi của trẻ và phối hợp với giáo viên hoặc nhà trường để xử lý tình huống.

Bạn không cần kể một câu chuyện thật hoàn hảo.

Chỉ cần bắt đầu bằng một câu đơn giản:

“Con đang gặp chuyện ở trường và con không biết phải giải quyết thế nào.”

Đó đã là một bước rất dũng cảm.

Hãy lưu lại bằng chứng nếu sự việc xảy ra trên mạng

Ngày nay, bạo lực cô lập học đường không chỉ diễn ra trong lớp học.

Một nhóm bạn có thể lập nhóm chat riêng để nói xấu một người, đăng ảnh chế giễu, bình luận xúc phạm, loại một bạn khỏi nhóm hoặc lan truyền những thông tin khiến người đó bị cô lập.

Nếu điều này xảy ra, đừng vội xóa tất cả.

Hãy lưu lại những tin nhắn, ảnh chụp màn hình, đường dẫn, thời gian hoặc những nội dung liên quan nếu việc lưu giữ đó an toàn. Những bằng chứng này có thể giúp phụ huynh và nhà trường hiểu rõ sự việc hơn.

UNICEF cũng khuyến nghị lưu giữ bằng chứng như tin nhắn và ảnh chụp màn hình khi xảy ra bắt nạt trên mạng, đồng thời báo cáo hành vi vi phạm trên nền tảng phù hợp.

Bạn không cần phải tranh cãi hàng giờ với người đang bắt nạt mình để chứng minh mình đúng.

Bằng chứng và sự hỗ trợ của người lớn thường hữu ích hơn một cuộc chiến trên mạng.

Học cách nói “không” và đặt ranh giới

• Không phải lúc nào chúng ta cũng cần im lặng.
• Nếu tình huống đủ an toàn, bạn có thể nói ngắn gọn và rõ ràng:
• “Mình không thích cách bạn nói chuyện với mình.”
• “Đừng đăng hình ảnh của mình khi chưa được phép.”
• “Mình không muốn tham gia chuyện này.”
• “Nếu bạn tiếp tục, mình sẽ nói với giáo viên.”
• Không cần la hét.
• Không cần xúc phạm lại.
• Không cần chứng minh mình mạnh hơn.

Ranh giới không phải là việc khiến người khác sợ mình. Ranh giới là cách cho người khác biết điều gì bạn chấp nhận và điều gì bạn không chấp nhận.

Hãy tìm ít nhất một người bạn an toàn

Bạn không nhất thiết phải có một nhóm bạn thật đông.

Đôi khi chỉ cần một người có thể ngồi cạnh bạn trong giờ ra chơi, cùng ăn trưa, cùng làm bài hoặc sẵn sàng nghe bạn nói cũng có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn.

Sự kết nối với người khác là một yếu tố quan trọng đối với cảm giác thuộc về trường học. CDC khuyến nghị các trường tăng cường mối quan hệ giữa học sinh, giáo viên và gia đình để xây dựng môi trường mà học sinh cảm thấy mình được quan tâm và thuộc về.

Vì vậy, nếu bạn đang bị một nhóm cô lập, đừng cố giành lại cả nhóm bằng mọi giá.

Hãy bắt đầu bằng một mối quan hệ an toàn.

Một người bạn tốt có giá trị hơn rất nhiều người chỉ xuất hiện khi bạn phù hợp với họ.

Đừng thay đổi bản thân chỉ để được một nhóm chấp nhận

Có một sự thật mà nhiều học sinh chỉ nhận ra sau nhiều năm: không phải nhóm bạn nào cũng là nhóm bạn dành cho mình.

Bạn có thể thích đọc sách trong khi họ thích thể thao. Bạn có thể ít nói trong khi họ thích náo nhiệt. Bạn có thể có hoàn cảnh gia đình khác, ngoại hình khác, sở thích khác hoặc tính cách khác.

Khác biệt không đồng nghĩa với thấp kém.

Một môi trường học đường lành mạnh cần tạo cảm giác được tôn trọng và thuộc về cho học sinh, thay vì khiến các em phải đánh đổi bản thân để được chấp nhận. UNICEF nhấn mạnh rằng trẻ em cần môi trường học tập an toàn, hỗ trợ và không bị kỳ thị, phân biệt đối xử hay bạo lực tinh thần và thể chất.

Bạn không cần được tất cả mọi người thích.

Bạn chỉ cần có những mối quan hệ đủ an toàn để được là chính mình.

Nếu giáo viên chưa hiểu, hãy nói lại bằng sự việc cụ thể

Đôi khi học sinh đã tìm đến người lớn nhưng lại nhận được câu trả lời như:

• “Các em tự giải quyết với nhau đi.”
• “Chắc bạn ấy chỉ đùa thôi.”
• “Con đừng nhạy cảm quá.”

Nếu bạn cảm thấy mình chưa được lắng nghe, đừng vì thế mà kết luận rằng vấn đề của mình không quan trọng.

Hãy thử trình bày bằng những sự việc cụ thể: ai đã làm gì, xảy ra bao nhiêu lần, ở đâu, vào thời điểm nào, có ai chứng kiến và điều đó ảnh hưởng đến bạn như thế nào.

Ví dụ, thay vì chỉ nói “Các bạn ghét con”, bạn có thể nói: “Trong ba tuần qua, nhóm bạn này đã nhiều lần cố tình loại con khỏi hoạt động nhóm, lập nhóm chat để nói xấu con và hôm qua đăng ảnh chế giễu con. Con bắt đầu sợ giờ ra chơi và không muốn đến trường.”

Thông tin cụ thể giúp người lớn đánh giá tình hình rõ hơn và có cơ sở để hỗ trợ.

Nếu bạn là cha mẹ, đừng hỏi “Tại sao con không chống lại?”

Một câu hỏi tưởng như rất đơn giản nhưng có thể khiến một đứa trẻ càng thu mình:

“Tại sao con không đánh lại?”

Hoặc:

“Sao con không mạnh mẽ lên?”

Trẻ đang bị cô lập thường đã có cảm giác mình yếu thế. Khi người lớn tiếp tục trách trẻ vì không biết tự bảo vệ, trẻ có thể hiểu rằng mình chính là nguyên nhân của vấn đề.

Thay vào đó, hãy bắt đầu bằng:

• “Mẹ tin con.”
• “Chuyện này không phải lỗi của con.”
• “Mẹ rất vui vì con đã kể cho mẹ.”
• “Mẹ sẽ cùng con tìm cách giải quyết.”

UNICEF khuyến nghị người lớn tập trung lắng nghe, khiến trẻ cảm thấy được tin tưởng và hỗ trợ thay vì ngay lập tức tìm lỗi hoặc trách trẻ.

Đối với một đứa trẻ đang sợ hãi, cảm giác “mình không phải đối mặt với chuyện này một mình” đôi khi là điều quan trọng nhất.

Nếu bạn là người chứng kiến, đừng trở thành một phần của sự cô lập

Có một nhóm học sinh rất quan trọng trong câu chuyện bạo lực học đường: những người chứng kiến.

Bạn có thể không phải người bắt nạt.

Bạn cũng không phải nạn nhân.

Nhưng nếu bạn cười theo, chia sẻ bài viết, chuyển tiếp ảnh chế, im lặng khi một bạn bị làm nhục hoặc cố tình không cho bạn ấy tham gia chỉ vì cả nhóm đang làm như vậy, bạn đang góp phần duy trì sự cô lập.

CDC khuyến khích người chứng kiến trở thành upstander – người nhìn thấy hành vi bắt nạt và tìm cách can thiệp hoặc lên tiếng một cách an toàn.

• Bạn không nhất thiết phải đứng trước cả lớp để bảo vệ một người.
• Đôi khi chỉ cần ngồi cạnh bạn ấy.
• Hỏi: “Bạn ổn không?”
• Rủ bạn ấy tham gia cùng.
• Báo với giáo viên.
• Hoặc nói với người lớn mà bạn tin tưởng.

Một hành động nhỏ cũng có thể khiến một người đang cảm thấy vô hình nhận ra rằng mình vẫn có người nhìn thấy mình.

Khi nào cần tìm sự hỗ trợ chuyên môn?

Nếu việc bị cô lập kéo dài và bạn bắt đầu mất ngủ, thường xuyên lo âu, sợ đến trường, mất hứng thú với những điều trước đây mình thích, học tập sa sút hoặc cảm thấy mình vô giá trị, hãy tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc nhân viên y tế phù hợp.

Đặc biệt, nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc cảm thấy mình không an toàn, hãy nói ngay với một người lớn đáng tin cậy và tìm hỗ trợ khẩn cấp tại nơi bạn đang sống.

Tại Việt Nam, trẻ em và người chăm sóc có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 để được tiếp nhận thông báo, tư vấn và hỗ trợ liên quan đến các nguy cơ hoặc hành vi xâm hại, bạo lực trẻ em. Tổng đài 111 là dịch vụ công do cơ quan thuộc Bộ Y tế quản lý.

Nếu đang có nguy hiểm trực tiếp, ưu tiên rời khỏi nơi nguy hiểm và tìm người lớn, cơ quan chức năng hoặc dịch vụ cấp cứu tại địa phương ngay lập tức.

Bạn không cần phải được tất cả mọi người yêu quý

Có một bài học rất quan trọng mà một người trưởng thành có thể nói với một đứa trẻ:

Không được một nhóm người lựa chọn không có nghĩa là bạn không có giá trị.

• Ở trường, có thể bạn từng bị bỏ lại trong một nhóm.
• Có thể bạn từng ngồi một mình trong giờ ra chơi.
• Có thể bạn từng nhìn thấy một nhóm bạn cười với nhau và tự hỏi tại sao mình không được ở đó.
• Có thể bạn từng về nhà và nói với bố mẹ rằng “con không muốn đi học nữa”.

Nếu bạn đang ở trong câu chuyện ấy, xin hãy nhớ rằng những gì xảy ra ở trường hôm nay không quyết định con người bạn trong suốt cuộc đời.

Bạn vẫn còn rất nhiều cơ hội để gặp những người phù hợp hơn.

Bạn sẽ bước vào những môi trường khác.

Bạn sẽ có những mối quan hệ khác.

Và bạn sẽ dần hiểu rằng giá trị của mình không nằm trong việc một nhóm bạn có chọn mình hay không.

Đừng im lặng khi bạn đang bị tổn thương

Bạo lực cô lập học đường có thể không để lại vết bầm trên cơ thể, nhưng những lời nói, sự xa lánh và cảm giác bị loại bỏ vẫn có thể để lại tổn thương thật sự.

Điều quan trọng không phải là trở thành người mạnh nhất lớp. Cũng không phải học cách trả đũa người bắt nạt.

Điều quan trọng là biết nhận ra vấn đề, biết bảo vệ ranh giới, biết tìm người hỗ trợ và biết rằng mình không có lỗi chỉ vì người khác đối xử tệ với mình.
 

 

Nếu bạn đang bị cô lập, hãy nói với một người lớn mà bạn tin tưởng.

Nếu bạn là cha mẹ, hãy lắng nghe con trước khi phán xét.

Nếu bạn là giáo viên, hãy để ý những học sinh thường xuyên ngồi một mình, bị loại khỏi nhóm hoặc có những thay đổi bất thường trong hành vi.

Và nếu bạn là một người bạn đang chứng kiến tất cả, đừng cười theo.

Hãy là người ngồi xuống bên cạnh bạn ấy.

Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là một bài giảng về việc phải mạnh mẽ.

Mà chỉ là một người nói:

“Mình thấy chuyện đang xảy ra với bạn. Bạn không phải chịu đựng một mình.”

---

CDC và Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111.