Học bài học về quan sát: Quan sát người khác và chính mình
Có một bài học rất quan trọng trong tình yêu, hôn nhân và các mối quan hệ: học cách quan sát. Quan sát người khác để hiểu họ, nhưng quan trọng hơn là quan sát chính mình để hiểu vì sao mình phản ứng, tổn thương, níu kéo hay rời đi. Khi biết quan sát mà không vội phán xét, chúng ta bắt đầu nhìn thấy sự thật rõ hơn và cũng hiểu chính mình sâu hơn. Trưởng thành nhiều lúc không phải cứ lớn lên sẽ trưởng thành, mà có thể già hơn chúng ta mới biết đến sự trưởng thành thực sự.
Học cách quan sát để hiểu một người, thay vì chỉ nghe những gì họ nói
Trong một mối quan hệ, chúng ta thường có xu hướng tin vào lời nói. Một người nói rằng họ yêu bạn, bạn tin rằng họ yêu. Một người nói rằng họ sẽ thay đổi, bạn chờ đợi sự thay đổi. Một người nói rằng họ bận, bạn cố gắng thông cảm. Một người nói rằng họ không cố ý làm bạn tổn thương, bạn lại tự thuyết phục mình rằng có lẽ mình đã quá nhạy cảm.
Nhưng càng trưởng thành, chúng ta càng nhận ra một điều: lời nói chỉ là một phần của sự thật. Điều đáng quan sát hơn là cách một người hành xử lặp đi lặp lại.
Họ đối xử với bạn như thế nào khi không cần bạn nữa? Họ phản ứng ra sao khi bạn nói “không”? Họ có tôn trọng ranh giới của bạn không? Họ có chịu trách nhiệm khi làm bạn tổn thương không? Khi xảy ra mâu thuẫn, họ tìm cách giải quyết hay tìm cách đổ lỗi? Họ yêu thương bạn bằng hành động hay chỉ bằng những lời hứa khiến bạn tiếp tục hy vọng?
Quan sát không phải là soi xét hay tìm lỗi ở người khác. Quan sát là nhìn sự việc đủ lâu để không bị một vài khoảnh khắc đẹp che khuất cả một mô thức hành vi.
Có những điều chỉ nhìn lâu mới thấy
Một người có thể rất tử tế trong những ngày đầu của một mối quan hệ. Họ quan tâm, nhắn tin, chăm sóc, nói những lời khiến bạn cảm thấy mình đặc biệt. Nhưng một mối quan hệ không được quyết định bởi những ngày đẹp nhất. Nó được bộc lộ rõ hơn qua những ngày khó khăn.
Khi bạn yếu đuối, họ đối xử với bạn thế nào? Khi bạn thành công, họ có vui cùng bạn không? Khi bạn có ý kiến khác, họ có tôn trọng không? Khi bạn cần họ, họ có hiện diện không? Và khi bạn không còn đáp ứng điều họ mong muốn, họ còn đối xử tử tế với bạn không?
Đó là những điều đáng quan sát.
Bởi vì tình yêu thật sự không chỉ nằm trong những lời “anh yêu em”, “em thương anh” hay những lời hứa về tương lai. Tình yêu còn nằm trong cách hai người đối xử với nhau ở hiện tại.
Nhưng quan sát người khác thôi vẫn chưa đủ
Có một tầng quan sát sâu hơn mà đôi khi chúng ta né tránh: quan sát chính mình.
Tại sao chúng ta luôn bị thu hút bởi một kiểu người nhất định? Tại sao biết một mối quan hệ không lành mạnh nhưng vẫn khó rời đi? Tại sao chỉ cần người kia lạnh nhạt một chút là chúng ta lập tức lo sợ bị bỏ rơi? Tại sao khi ai đó không trả lời tin nhắn, chúng ta có thể tự dựng lên hàng chục kịch bản trong đầu?
Nếu chỉ nhìn vào hành vi của người khác, chúng ta có thể dễ dàng kết luận: “Họ làm tôi tổn thương.”
Nhưng khi bắt đầu quan sát chính mình, chúng ta sẽ hỏi thêm: “Vì sao hành vi đó lại chạm vào tôi sâu đến vậy?”
Câu hỏi thứ hai mới thực sự mở ra cánh cửa chữa lành.
Quan sát cảm xúc trước khi phản ứng
Một trong những bài học lớn nhất của quá trình trưởng thành là học cách quan sát cảm xúc trước khi hành động.
Khi tức giận, hãy quan sát cơn giận.
Khi ghen, hãy quan sát sự bất an phía sau cơn ghen.
Khi muốn nhắn cho người yêu cũ, hãy quan sát xem mình đang nhớ một con người thật sự hay đang nhớ cảm giác được yêu thương.
Khi muốn níu kéo một người, hãy quan sát xem mình đang yêu họ hay đang sợ cảm giác mất họ.
Khi cảm thấy bị bỏ rơi, hãy quan sát xem điều đang xảy ra ở hiện tại hay nó đang đánh thức một vết thương cũ trong mình.
Không phải cảm xúc nào cũng là sự thật. Cảm xúc là tín hiệu để chúng ta lắng nghe, không phải lúc nào cũng là mệnh lệnh để chúng ta lập tức hành động.
Quan sát để nhận ra mô thức của một mối quan hệ
Có những mối quan hệ khiến chúng ta liên tục rơi vào một vòng lặp: yêu thương, tổn thương, xin lỗi, hy vọng, thất vọng rồi lại yêu thương.
Nếu chỉ nhìn từng sự kiện riêng lẻ, chúng ta có thể nghĩ rằng mọi chuyện vẫn còn cứu được.
Nhưng nếu lùi lại và quan sát cả quá trình, chúng ta sẽ nhìn thấy mô thức.
Một lần nói dối có thể là một sai lầm. Nhưng liên tục nói dối rồi phủ nhận có thể trở thành một kiểu hành vi.
Một lần nóng giận có thể là mất kiểm soát. Nhưng thường xuyên xúc phạm, hạ thấp và khiến bạn nghi ngờ chính mình lại là điều cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Một lần thất hứa có thể xảy ra. Nhưng nếu lời hứa luôn được dùng để giữ bạn ở lại rồi tiếp tục bị phá vỡ, bạn cần quan sát điều đang thực sự diễn ra.
Chúng ta thường đau vì một sự việc, nhưng đôi khi điều cần nhìn thấy lại là cả một mô thức phía sau sự việc đó.
Quan sát không có nghĩa là trở nên lạnh lùng
Có người sau khi từng bị tổn thương bắt đầu nghi ngờ tất cả mọi người. Ai quan tâm cũng nghĩ họ có mục đích. Ai tử tế cũng nghĩ họ đang diễn. Ai đến gần cũng sợ một ngày người đó sẽ rời đi.
Đó không phải là quan sát. Đó là phòng vệ.
Quan sát thật sự đi cùng sự tỉnh táo nhưng không đánh mất lòng tin. Chúng ta nhìn thấy cả điều tốt lẫn điều chưa tốt. Chúng ta không lý tưởng hóa một người, nhưng cũng không vội biến họ thành người xấu chỉ vì một hành động khiến mình không hài lòng.
Chúng ta nhìn hành vi, hoàn cảnh, tần suất, sự nhất quán và cách một người chịu trách nhiệm về hành động của họ.
Đó mới là quan sát trưởng thành.
Và đôi khi, bài học lớn nhất là quan sát chính mình
Sau nhiều năm đi qua tình yêu, hôn nhân, chia tay, những mối quan hệ độc hại hay những lần thất vọng, chúng ta có thể nhận ra rằng người cần được hiểu nhất đôi khi không phải người kia.
Mà là chính mình.
Chúng ta cần hiểu vì sao mình từng chấp nhận những điều không phù hợp. Vì sao mình từng cố chứng minh giá trị của mình để được yêu. Vì sao mình sợ cô đơn đến mức ở lại trong một mối quan hệ khiến mình không còn là chính mình.
Không phải để trách bản thân.
Mà để hiểu.
Bởi khi hiểu, chúng ta mới có thể thay đổi.
Bạn không cần quay lại quá khứ để sửa tất cả những gì đã xảy ra. Bạn chỉ cần nhìn lại đủ thành thật để nhận ra mình đã học được gì.
Người trưởng thành không chỉ nhìn người khác, họ còn nhìn lại mình
Chúng ta thường nói: “Tôi đã gặp sai người.”
Nhưng sau câu nói đó, có một câu hỏi đáng giá hơn: “Tôi đã học được gì về cách mình lựa chọn một người?”
Chúng ta thường nói: “Họ không trân trọng tôi.”
Và có thể điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng cũng hãy hỏi: “Từ nay tôi sẽ đặt giới hạn nào để bảo vệ giá trị của mình?”
Chúng ta từng nói: “Tôi đã yêu quá nhiều.”
Có lẽ điều cần học không phải là yêu ít đi, mà là học cách yêu mà không đánh mất chính mình.
Đó chính là bài học về quan sát.
Quan sát người khác để hiểu họ.
Quan sát hoàn cảnh để hiểu điều đang xảy ra.
Quan sát cảm xúc để hiểu mình đang cần gì.
Và quan sát chính mình để hiểu mình muốn trở thành người như thế nào trong những mối quan hệ tiếp theo.
Sau cùng, chữa lành không phải là trở thành một người không còn tổn thương. Chữa lành là khi bạn đủ tỉnh táo để nhận ra điều gì đang xảy ra bên trong mình, đủ bình tĩnh để không phản ứng theo những vết thương cũ và đủ yêu thương bản thân để lựa chọn điều phù hợp hơn.
Có thể trước đây bạn đã nhìn người khác rất nhiều.
Từ hôm nay, hãy dành một phần ánh nhìn ấy cho chính mình.
Bởi đôi khi, người chúng ta cần quan sát kỹ nhất trong cả cuộc đời không phải là người đã rời đi, người đã làm mình tổn thương hay người đang đứng trước mặt mình.
Mà chính là chúng ta của ngày hôm nay.
Hằng Tata Mimi
Một góc nhỏ về tình yêu, chữa lành và hành trình trở về với chính mình.
Xem thêm